dr Janusz Kochanowski, Rzecznik Praw Obywatelskich
Spotykamy się dzisiaj, by uczcić 10-lecie powstania w Polsce pierwszego Biura Porad Obywatelskich. Zostało ono utworzone w odpowiedzi na narastające problemy obywateli, którzy nie radzili sobie w warunkach zachodzących głębokich zmian ustrojowych, gospodarczych i kulturowych.
Szczęśliwie wyzwoliły one społeczną energię, dzięki której powstało niezwykłe dzieło społeczne, zasługujące na jednoznacznie pozytywną ocenę.
Świadczy ono o tworzeniu się i umacnianiu społeczeństwa obywatelskiego. Jego sprawne działanie jest zaś nieodzownym warunkiem istnienia państwa prawa oraz demokracji, która nie może prawidłowo funkcjonować bez obywatelskiego zaangażowania i poczucia odpowiedzialności za wspólne dobro; bez świadomości przysługujących praw, ale i obowiązków wobec wspólnoty, która realizację tych praw gwarantuje.
Nazbyt często obserwować możemy postawy roszczeniowe, akcentowanie sfery uprawnień, a ignorowanie ich korelatu - obowiązków wobec innych i społeczeństwa. Tym większe zatem ma znaczenie, i na tym większe uznanie zasługuje zaangażowanie wszystkich osób niosących pomoc innym przez działalność realizowaną w rozwijającej się z powodzeniem sieci Związku Biur Porad Obywatelskich. Podejmowane przez nie działania dowodzą żywotności cnót obywatelskich - niezbędnych dla istnienia społeczeństwa obywatelskiego - takich jak poczucie sprawiedliwości, gotowości bezinteresownego poświęcenie dla innych.
Występujący często brak zaufania do drugiego człowieka oraz do instytucji państwowych nie pozwala ludziom przeżywać rzeczywistości jako dobra wspólnego. Trzeba uczynić wszystko, by zastąpić je poczuciem solidarności między ludźmi i wzajemnej odpowiedzialności, wynikających z przyjętych wartości etycznych. Działalność wolontariatu, będąca typową cechą trzeciego sektora, jest najlepszym przejawem ich urzeczywistniania.
Organizacje społeczeństwa obywatelskiego nie muszą i nie powinny być tworzone i działać w opozycji do państwa i jego instytucji, czy też wyłącznie w sferach niezagospodarowanych przez państwo. Należy dążyć do modelu partnerskiej współpracy opartej na zasadzie pomocniczości, wzajemnej koordynacji działań na rzecz wspólnoty - lokalnej, regionalenej czy narodowej.
Efektywne wykonywanie poszczególnych zadań winno opierać się więc na współdziałaniu i komplementarności działań obywateli i instytucji publicznych.
Obowiązujące regulacje prawne nie czynią istotnych przeszkód we wdrożeniu tego modelu, konieczne są jednak zmiany w sferze świadomości obywatelskiej nas wszystkich, którzy jesteśmy - jak zaznaczono w Preambule Konstytucji - "równi w prawach i powinnościach wobec dobra wspólnego - Polski". Ten proces już następuje, a rozwój poradnictwa obywatelskiego i prawnego może być tego najlepszym dowodem.
Rzecznik Praw Obywatelskich swoje zadanie ochrony wolności i praw człowieka i obywatela wykonuje we współdziałaniu z funkcjonującymi w tym obszarze stowarzyszeniami, ruchami obywatelskimi, innymi dobrowolnymi zrzeszeniami i fundacjami. Informacje, jak również sugestie dotyczące potrzeby podjęcia interwencji, które z ich strony otrzymuje, stanowią niezwykle cenne źródło wiedzy na temat stanu przestrzegania praw obywateli, pozwalają na formułowanie wniosków i ocen dotyczących problemów wynikających w procesie stosowania prawa.
Współpraca pomiędzy Rzecznikiem Praw Obywatelskich a siecią Biur Porad Obywatelskich prowadzona jest od 2001 r. W 2002 roku m.in. zebrano i przekazano Rzecznikowi pierwsze sprawy klientów Biur Porad Obywatelskich, w których doszło do naruszeń w sferze wolności i praw człowieka i obywatela.
Pełniący wówczas funkcję Rzecznika Praw Obywatelskich, mój poprzednik prof. Andrzej Zoll, objął sieć Biur Porad Obywatelskich honorowym patronatem i przekazał rekomendacje najbardziej doświadczonym biurom. W 2003 i w 2005 roku podpisane zostały "Porozumienia o współpracy", którą mam nadzieję będzie się nadal owocnie rozwijać.
Doświadczenia zebrane przez minioną dekadę pozwalają na podjęcie przez Biura Porad Obywatelskich działań w szerszej skali. Z dużym zainteresowaniem zapoznałem się z metodologią działań na rzecz zmian społecznych stosowaną przez Citizens Advice. Cieszę się, że te dobre wzorce społecznego, konstruktywnego zaangażowania przenoszone są do Polski.
Chciałbym zadeklarować swą gotowość do współpracy również i w tym zakresie. Uważam bowiem, że Rzecznik Praw Obywatelskich powinien nie tylko przeciwdziałać naruszeniom wolności i praw człowieka i obywatela, ale również proponować rozwiązania instytucjonalne, które takim naruszeniom mogłyby przeciwdziałać w przyszłości. W ten sposób działania Rzecznika, wspieranego przez obywateli i ich organizacje, będą przybliżać nas do realizacji założeń przyjaznego obywatelowi państwa prawa, tak jeszcze odległego od rzeczywistości. Chciałbym Państwu serdecznie pogratulować i podziękować za dotychczasową działalność, jak również życzyć dalszych sukcesów w pracy pro publico bono!
Wystąpienie Rzecznika Praw Obywatelskich dr Janusza Kochanowskiego na otwarcie konferencji "Od porady do działania. 10 lat Biur Porad Obywatelskich" 1 czerwca 2006 r.
Utworzony przez: inga, modyfikacja: wto, 25 lip 2006, 19:21:41
